Amerika Birleşik Devletleri ve İran arasında, aylardır süren diplomatik gerilimlerin ardından dikkat çekici bir gelişme yaşandı. İki ülke arasında ateşkesin devamlılığını sağlamayı amaçlayan bir anlaşma imzalanarak yürürlüğe girdi.
Beyaz Saray kaynaklarından edinilen bilgilere göre, ABD Başkanı Donald Trump ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan tarafından imzalanan anlaşma, askeri çatışmaların durdurulmasının yanı sıra ekonomik yaptırımlar ve nükleer program gibi geniş bir çerçeveyi de kapsıyor. Anlaşma, iki ülke ve İsrail arasındaki çatışmaların başlamasından yaklaşık dört ay sonra yürürlüğe girdi.
Anlaşma, 17 Haziran'da Fransa'da düzenlenen G7 Zirvesi sırasında ABD Başkanı Donald Trump tarafından imzalandı. İran tarafı da aynı gün Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın anlaşmayı onayladığını duyurdu. Washington yönetimi, anlaşmanın performans odaklı olduğunu ve İran'ın taahhütlerini yerine getirmesi halinde avantajlar elde edebileceğini belirtti.
Mutabakat zaptının temel hedefleri arasında askeri faaliyetlerin sonlandırılması, Hürmüz Boğazı'nın uluslararası ticarete açılması, yaptırımların kaldırılması sürecinin başlatılması ve İran'ın nükleer programına ilişkin yeni bir çerçeve oluşturulması yer alıyor.
Askeri Faaliyetlerin Durdurulması
Anlaşmanın ilk maddesi uyarınca, ABD, İran ve ilgili taraflar, Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdiğini kabul ediyor. Taraflar, yeni askeri operasyon başlatmayacak, birbirlerine tehdit savurmayacak ve bölgesel istikrarı koruyacak. Lübnan'ın toprak bütünlüğü ve egemenliği de güvence altına alınıyor.
Egemenlik ve İç İşlerine Müdahale Etmeme Taahhüdü
Mutabakatın ikinci maddesinde, ABD ve İran'ın birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstereceği belirtiliyor. Taraflar, karşılıklı olarak iç işlerine müdahale etmeme taahhüdünde bulunuyor.
Nihai Anlaşma İçin Süre
Belgenin üçüncü maddesi kapsamında, taraflar en geç 60 gün içerisinde nihai bir anlaşmaya ulaşmak amacıyla müzakereleri sürdürmeyi kabul ediyor. Bu süre, karşılıklı mutabakatla uzatılabilecek.
Deniz Ablukasının Kaldırılması
Dördüncü madde uyarınca ABD, İran limanlarına yönelik deniz ablukasını ve kısıtlamaları 30 gün içerisinde kaldırmaya başlayacak. Nihai anlaşmanın ardından ABD'nin, İran'ın yakın çevresindeki askeri varlığını da azaltacağı belirtiliyor.
Hürmüz Boğazı Ticarete Açılıyor
Anlaşmanın önemli maddelerinden biri de Hürmüz Boğazı ile ilgili düzenlemeler. İran, ticari gemilerin boğazdan güvenli geçişi için gerekli adımları atacak ve geçişlerden ücret talep etmeyecek. Teknik ve askeri engellerin kaldırılması, mayın temizleme faaliyetleri ve gemi trafiğinin yeniden başlaması için çalışmalar yapılacak.
İran'ın Yeniden Yapılanması İçin Finansman Planı
Altıncı madde kapsamında, ABD ve bölgesel ortakları, İran'ın yeniden inşası ve ekonomik kalkınmasını destekleyecek en az 300 milyar dolarlık bir plan üzerinde çalışacak. Ancak ABD'nin doğrudan mali katkı sağlama zorunluluğu bulunmuyor ve finansman mekanizması ilerleyen süreçte netleşecek.
Yaptırımların Kaldırılması
Yedinci maddeye göre ABD, İran'a yönelik ekonomik yaptırımların kaldırılması yönünde adım atacak. Bu, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararları ve tek taraflı yaptırımları da kapsıyor. Yaptırımların hangi takvimle kaldırılacağı henüz kesinleşmedi.
Nükleer Silah Taahhüdü
Anlaşmanın sekizinci maddesi, İran'ın nükleer silah edinmeyeceğini ve satın almayacağını taahhüt ettiğini belirtiyor. Mevcut zenginleştirilmiş uranyum stoklarının geleceğine ilişkin mekanizma ise ilerleyen müzakerelerde belirlenecek. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı denetiminde teknik süreçler uygulanabilecek.
Nükleer Programda Geçici Statüko
Dokuzuncu ve onuncu maddeler, zenginleştirilmiş uranyum konusunda kalıcı bir çözüm bulunana kadar tarafların mevcut durumu koruyacağını ifade ediyor. Bu süreçte yeni yaptırımlar uygulanmayacak ve bazı ekonomik faaliyetlere muafiyetler devam edecek.
