ABD'de eylül ayına kadar olan yıllık enflasyon oranının beklentilerin üzerinde arttığı açıklandı. Bu veriler, gelecek ay yapılacak ara seçimler öncesinde yayımlanan son ekonomik rakamlar olma özelliğini taşıyor.
Fiyat artışlarının hızı, ağustos ayındaki 12 aylık döneme göre %3.4'ten %3.7'ye yükseldi. Orta Doğu'daki enerji tedarik zincirinde yaşanan aksaklıklar nedeniyle artış gösteren benzin fiyatları, enflasyondaki yükselişin ana nedeni olarak gösterildi.
ABD'de hayat pahalılığı, ara seçimlerin ana gündem maddelerinden birini oluşturuyor. Enflasyon, ürün veya hizmet fiyatlarının zamanla arttığı oranı ifade ediyor. Örneğin, bir şişe sütün fiyatı 1 dolar iken bir yıl sonra 1.10 dolara çıkarsa, yıllık enflasyon %10 olarak hesaplanıyor.
ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu, enflasyonu tüketici fiyat endeksi (CPI) aracılığıyla ölçüyor. Bu endeks, gıda ürünlerinden giyime, enerjiden sağlık hizmetlerine kadar yüzlerce farklı mal ve hizmetin fiyat değişimlerini takip ediyor. Büro, 110 yılı aşkın süredir enflasyonu ölçüyor ve insanların harcama alışkanlıkları değiştikçe bu mal sepetini güncelliyor.
Enflasyonun artmasında çeşitli faktörler rol oynuyor. Bir ürünün talebi arzını aştığında, üreticiler fiyatları artırabiliyor. Yüksek gelirler de talebi artırarak fiyatları yukarı çekebiliyor. Ürün arzının azalması ve talebin sabit kalması da fiyat artışlarına neden olabiliyor. Bu durum, benzin ve dizel yakıt üretiminde kullanılan ham petrol fiyatlarındaki artışla örneklendiriliyor. ABD-İran çatışması öncesinde varil fiyatı 70 dolar civarındayken, çatışmaların arzı kısıtlamasıyla 100 doların üzerine çıktı.
Eylül ayında yıllık enflasyon %3.7'ye ulaşırken, benzin fiyatlarındaki artış bu yükselişi tetikledi. Araç yakıt fiyatları son 12 ayda %34.2 arttı. Eylül ayında tek başına benzin fiyatlarındaki artış %9.1'e ulaşarak enflasyondaki artışın yarısından fazlasını oluşturdu. Enerji enflasyonu ise yıllık bazda %20.4 artarak yakıt, enerji hizmetleri ve elektrik fiyatlarındaki yükselişi yansıttı. Uzmanlar, ABD Merkez Bankası'nın (Federal Reserve) enerji maliyetlerinin ekonominin diğer alanlarını etkileyip enflasyonu daha da yükseltip yükseltmeyeceğini yakından izleyeceğini belirtiyor.
Başkan Donald Trump'ın göreve geldiği dönemde uygulamaya koyduğu tarifeler de enflasyon üzerinde etkili oldu. Federal Rezerv Bankası'nın New York şubesinin araştırmalarına göre, yüksek ithalat vergileri, ABD'li şirketlerin maliyetlerini artırarak enflasyona doğrudan yansıdı. Şirketler, bu ek verginin maliyetinin yaklaşık %90'ını üstlenmek zorunda kaldı. Yerel olarak üretilen malların fiyatları da dolaylı olarak etkilendi, çünkü birçok ABD'li üretici yurt dışından parça ve malzeme tedarik ediyor. Ortalama tarife oranlarındaki her %1'lik artışın, bir yıl sonra tüketici malları fiyatlarında yaklaşık %0.25'lik bir artışa neden olduğu belirtildi.
Enflasyon şu anda ABD Merkez Bankası'nın hedeflediği %2'lik seviyenin üzerinde seyrediyor. Ancak, geçmiş yıllarda enflasyonun çok daha yüksek olduğu dönemler de yaşandı. COVID-19 pandemisi sırasında tedarik zincirindeki aksaklıklar enflasyonu yükseltmeye başladı. Ayrıca, 2022'nin başlarında Rusya'nın Ukrayna'yı tam ölçekli işgaliyle petrol fiyatları 100 doların üzerine fırladı.
