Türkiye'de deprem ve diğer afetlerin ardından yürütülen yardım, tahliye ve yeniden yapılanma çalışmaları sırasında, engelli bireylerin ihtiyaçları sıklıkla göz ardı ediliyor. Bu durum, afetlere hazırlık, tahliye, geçici barınma ve sağlık hizmetlerine erişimde engelli bireylerin ciddi zorluklarla karşılaştığını ortaya koyan araştırmalarla da belgeleniyor.
Scientific Reports dergisinde 2025 yılında yayımlanan “Disability Inclusive Disaster Resilience in Türkiye” başlıklı araştırma, engelli bireylerin afet süreçlerinde karşılaştığı sorunları detaylandırdı. Araştırma sonuçlarına göre, bu bireyler afet öncesi hazırlık, tahliye süreçleri, geçici barınma imkanları ve sağlık hizmetlerine ulaşımda önemli engellerle yüzleşiyor.
İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi Çevre ve Sağlık Komisyonu üyesi Dr. Mustafa Vatansever, afet süreçlerinde engelli bireylerin gereksinimlerinin yeterince dikkate alınmadığını belirtti. Vatansever, Türkiye'nin yaşadığı büyük afetlerin engelli bireyler üzerindeki etkisinin göz ardı edilmemesi gerektiğini vurgulayarak, “Engelli bireyler, afet durumlarında daha savunmasız durumda kalabilmekte ve mevcut planlar bu grupların özel gereksinimlerini yeterince dikkate almamaktadır. 2023 depremlerinin olduğu bölgede kayıtlı toplam engelli sayısı 2 milyon 511 bin 950 kişi iken ağır engelli sayısı 775 bin 12’dir. Bölgede Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na bağlı toplam 66 engelli ve yaşlı bakım merkezi bulunmaktadır ve bunlarda 5 bin 252 kişi hizmet almaktaydı. Sonuç olarak engelli olduğu halde ihmal edilen kişiler oldukça fazla” açıklamasında bulundu.
Afetlere hazırlık sürecinin, engelli bireylerin öncelikle tespit edilmesiyle başlaması gerektiğini ifade eden Vatansever, bu konuda yerel yönetimlere önemli görevler düştüğünü dile getirdi. Tahliye süreçlerinin engelli bireyler açısından hayati önem taşıdığına dikkat çekerek, “Zarar azaltma, hazırlık, müdahale ve iyileştirme aşamalarının her biri kendi içinde ayrı önemli olsa da afet veya acil durum anındaki başarılı bir tahliye, engelli bireyler açısından en yaşamsal konulardan birini oluşturmaktadır. Engeli olmayan bireyler için acil çıkışların ve bina içindeki sığınma alanlarının nerede olduğunu bilmeleri yeterli olabilirken engelli bireylerin öncelikle acil çıkışlara ve sığınma alanlarına nasıl ve hangi donanımla ulaşacaklarını bilmeleri gerekmekte” şeklinde konuştu.
