Kanada'nın Alberta eyaletinde, eyaletin Kanada içinde kalıp kalmayacağına dair bir referandum düzenleneceği duyuruldu. Bu karar, ülkenin birlikteliği açısından son yılların en önemli sınavlarından biri olarak değerlendiriliyor.
Eyalet Başbakanı Danielle Smith tarafından yapılan açıklamada, referandumun 19 Ekim'de gerçekleştirileceği belirtildi. Bu adım, eyaletteki ayrılıkçı hareketin artan taleplerine yanıt olarak atıldı. Yılın başlarında eyaletin Kanada'dan ayrılmasını talep eden bir dilekçe 300.000'den fazla imza toplarken, eyaletin Kanada'da kalmasını savunan başka bir dilekçe ise 400.000'in üzerinde imza almıştı.
Alberta'da uzun süredir devam eden ve eyaletin Ottawa'daki karar alıcılar tarafından göz ardı edildiği hissine dayanan bir bağımsızlık hareketi bulunuyor. Ancak yapılan kamuoyu araştırmaları, Albertalıların çoğunluğunun ayrılık aleyhine oy kullanacağını gösteriyor.
Başbakan Smith, televizyonda yaptığı konuşmada, halka sorulacak sorunun şu şekilde olacağını açıkladı: "Alberta, Kanada'nın bir eyaleti olarak mı kalmalı, yoksa Alberta'nın Kanada'dan ayrılıp ayrılmayacağına dair bağlayıcı bir eyalet referandumu düzenlenmesi için Kanada Anayasası uyarınca gereken yasal süreci başlatmalı mı?" Smith, şahsen Kanada'nın bir parçası olarak kalma yönünde oy kullanacağını belirtti ve bu pozisyonun hükümeti ve parti grubunun da duruşu olduğunu vurguladı.
Smith, bir Alberta yargıcının, yerli halkların (First Nations) yeterince istişare edilmediği ve haklarının ihlal edildiği gerekçesiyle ayrılık referandumu talebini reddeden bir dilekçeyi reddetmesiyle ilgili olarak, bu durumdan "derin endişe" duyduğunu ifade etti. Bu karar, dilekçe imzalarının doğrulanmasını durdurarak referandum potansiyelini belirsizliğe sürüklemişti. Smith, "Başbakan olarak, tek bir yargıcın hukuki hatasının yüz binlerce Albertalının sesini susturmasına izin vermeyeceğim. Alberta'nın geleceğine mahkemeler değil, Albertalılar karar verecek." dedi.
Dört milyon nüfuslu batı eyaleti Alberta'da, ayrılıkçı gruplar Başbakan Smith üzerinde referandum taleplerini oylamaya sunması yönünde baskı oluşturuyor. Ayrılık yanlısı avukat Jeffrey Rath, Smith'in kararının başbakanlığı için "varoluşsal bir karar" olacağını sosyal medyada dile getirdi.
Kanada'nın birlikteliği daha önce de gerilimler yaşadı. Quebec eyaleti, 1995'teki son referandumda %50.58'e karşı %49.22 oyla bağımsızlığa hayır demişti. Ülke, bu mücadelelerin ardından ayrılık için kurallar belirledi. Alberta'da ayrılık oyları Ekim ayında başarılı olsa bile, uzun ve belirsiz bir yolculuk onları bekliyor. Kanada Başbakanı Mark Carney, eyaletin ayrılma girişimlerinin 26 yıl önce Quebec referandumu sonrasında yürürlüğe giren Clarity Act'ta belirlenen kurallara uyması gerektiğini belirtti. Olası bir ikinci bağlayıcı referandumun, seçmenlerin "açık çoğunluğunun" lehte oy kullanması, referandum sorusunun dilinin net olması ve federal Avam Kamarası'nın denetimi gibi yerleşik kuralları takip etmesi gerekecek. Bu koşullar sağlandığında, Alberta federal hükümetle boşanma şartları üzerine zorlu ve muhtemelen uzun sürecek müzakerelere girecek.
