ABD ile İran arasındaki dolaylı diplomatik görüşmelerde çıkmaza girildiği bildirildi. 17 Ağustos'ta sona ermesi beklenen 60 günlük sürenin uzatılabileceği yönündeki beklentilere rağmen, Tahran'dan gelen açıklamalar tarafların henüz ortak bir metin üzerinde anlaşamadığını gösterdi.
Pakistanlı hükümet kaynaklarına dayandırılan ve ABD ile İran'ın 60 günlük ateşkes süresini uzatma konusunda anlaştığına dair haberler, üst düzey bir İranlı kaynak tarafından reddedildi. Kaynak, iki ülke arasında ateşkes süresinin uzatılmasına yönelik herhangi bir görüşme yapılmadığını ve müzakerelerde ilerleme kaydedilmediğini belirtti.
İran'ın yaklaşımına göre, yalnızca süresi uzatılacak bir ateşkes durumu söz konusu değil. Tahran yönetimi, Washington'ın haziran ayında imzalanan geçici anlaşmaya geri dönmesi gerektiğini savunuyor. Bu çerçevede İran, ABD'nin öncelikle geçici anlaşmadaki yükümlülüklerini yeniden kabul etmesini ve ardından bu yükümlülüklerin hangi takvim dahilinde yerine getirileceğini net bir şekilde ortaya koymasını talep ediyor.
İran tarafı, ABD'nin anlaşmayı imzaladıktan kısa bir süre sonra ihlal ettiğini ve bu nedenle 60 günlük takvimin geçerli bir şekilde işlemediğini öne sürüyor. Taraflar arasında doğrudan müzakere yürütülmezken, mesajların Pakistan ve Katar gibi arabulucular aracılığıyla iletildiği belirtiliyor. Ancak bu temaslarda henüz anlaşmaya dönüşebilecek somut bir ilerleme kaydedilmediği ifade ediliyor.
Diplomatik çıkmazın önemli ekonomik boyutlarından biri de Hürmüz Boğazı ile ilgili. İran, ABD kendi taleplerini karşılamadığı sürece Hürmüz'ün normal gemi trafiğine açılmayacağını belirtiyor. Tahran'ın talepleri arasında, dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması ve ABD'nin deniz ablukasına yönelik adımlar atması yer alıyor.
Washington'dan ise bu duruma karşı sert bir mesaj geldi. ABD Başkanı Donald Trump, ABD'nin Hürmüz Boğazı üzerinde "tam kontrol" sahibi olduğunu savunarak mevcut deniz ablukasının devam edebileceği sinyalini verdi. Tarafların aynı su yolu üzerinde birbirine tamamen zıt egemenlik ve kontrol söylemleri kullanması, ateşkes görüşmelerindeki gerilimi doğrudan enerji piyasalarına yansıtıyor.
Hürmüz Boğazı'ndaki gerilimin ekonomik yansımaları, gemi trafiğinde belirgin bir düşüş olarak görülüyor. Savaş öncesinde boğazdan günde yaklaşık 130 ila 140 gemi geçerken, son verilere göre günlük geçiş sayısı tek haneli seviyelere kadar geriledi. Kpler verilerine göre salı günü yalnızca sekiz gemi Hürmüz'den geçerken, farklı gemi takip verilerinde bu sayı 11 olarak hesaplandı. Bu durum, yalnızca diplomatik görüşmeler açısından değil, petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatları açısından da riskin sürdüğünü gösteriyor.
Hürmüz Boğazı'nın küresel enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olması nedeniyle burada kalıcı bir normalleşme sağlanamaması, navlun, sigorta ve enerji maliyetleri üzerindeki baskının devam etmesi anlamına geliyor. Diplomasi açısından önümüzdeki günler kritik önem taşıyor. Geçici anlaşmanın 17 Ağustos'a kadar uzatılabileceği yönündeki beklenti, İran'ın son açıklamasıyla önemli ölçüde zayıfladı.
Tahran'ın ABD'den istediği yeni takvim ve Washington'ın Hürmüz üzerindeki kontrol söylemi göz önüne alındığında, taraflar arasındaki fark yalnızca ayrıntılardan ibaret değil. Yeni bir uzlaşma sağlanabilmesi için öncelikle geçici anlaşmanın geçerliliği, ardından ABD'nin yükümlülükleri ve Hürmüz Boğazı'nın statüsü konularında ortak bir zemin bulunması gerekiyor. Bu gerçekleşmezse, kısa süre önce yeniden güçlenen ateşkes umudu, yerini yeni bir diplomatik ve ekonomik gerilim dalgasına bırakabilir.
