Anadolu'da el sanatları arasında yer alan oyalar, kadınların duygularını ve yaşamlarını yansıtan önemli bir kültürel öge olarak öne çıkıyor. Erzurum'da kadınlar tarafından yapılan oya örneklerine verilen isimler, yöresel yaşamı ve gözlemleri aktarıyor. Bu isimler arasında "Türkan Şoray Kirpiği", "Limon", "Kardelen", "Muska", "Dut", "Lisvak", "Merdiven", "Çavuş Sırması", "Tren Yolu" ve "Peynir" gibi çeşitler bulunuyor.
Şehir Tanıtım Uzmanı Canan Şimşek, AA muhabirine yaptığı açıklamada, her oya motifinin kendine has bir hikayesi olduğunu belirtti. Şimşek, Erzurum'un Karayazı ilçesinde güçlü kadını temsil eden "Kardelen Oyası"nın aslında papatya değil, kardelen çiçeği olduğunu ifade etti. Padişahların tılsımlı gömleklerinden esinlenerek yapılan "Muska Oyası"nın, kadınların dua ile işlediği bir motif olduğunu söyledi. Farklı ilçelere ait dut oyalarının bulunduğunu, Tortum ve Olur ilçelerinden gelen dut oyalarının boncuk yapımıyla ayırt edildiğini aktardı. Şimşek, Erzurum'un meşhur limonlu çayından ilham alınarak yapılan "Limon Oyası"nın da başörtülerde yer aldığını dile getirdi.
Merdiven oyasının, dünyadaki iyi ve kötü, güzel ve çirkin gibi zıtlıkları temsil ettiğini belirten Şimşek, Yeşilçam filmlerinden etkilenen motiflerin de bulunduğunu kaydetti. Oyaların, kadınların çevrelerinden, yediklerinden, ürünlerden ve hatta popüler kültürden etkilendiğini vurguladı. Oyalar arasında ünlü oyuncu Türkan Şoray'ın kirpiğinden esinlenen bir motifin yanı sıra, askerleri temsil eden "Çavuş Sırması" ve yörenin olmazsa olmazı "Peynir Oyası"nın da yer aldığını sözlerine ekledi.
Oyalar, Anadolu geleneksel kültüründe ve el sanatlarında önemli bir yer tutuyor. Kadınların duygularını, hayallerini ve bazen de öfkelerini yansıtan oyalar, iletişim aracı olarak da kullanılmıştır. Genç kızların çeyizlerini süsleyen ve kadınların başörtülerinde yer alan oyaların renk ve motiflerindeki anlamlar, sözsüz bir dil oluşturmuştur. İnce veya kalın bükümlü ipliklerin iğne, mekik veya şiş gibi araçlarla işlenmesiyle yapılan oyalar; çember, yemeni, yazma ve giysilerin kenarlarına uygulanıyor. Yapılan bir araştırmaya göre, oya adlarının sosyoloji, psikoloji, botanik, dil bilimi ve tarih gibi pek çok bilim dalıyla bağlantılı olduğu tespit edilmiştir.
