Kapadokya'nın Göreme Açık Hava Müzesi yakınlarında bulunan bir peribacasının önceki gün çökmesi sonucu üç kişi hayatını kaybetti, beş kişi ise yaralandı. Olayın ardından yapılan ilk açıklamalarda, çökmenin aşırı yağıştan kaynaklanan toprak kayması nedeniyle meydana geldiği belirtildi. Ancak bu açıklama, bölgede uzun yıllardır koruma odaklı çalışmalar yürüten mimar Aslı Özbay ve ismini vermek istemeyen bir bölge uzmanı rehber tarafından sorgulandı.
Özbay ve uzman rehber, peribacasının yıkılmasının asıl nedeninin yağış olmadığını, bölgedeki yoğun insan müdahalelerinin bu çöküşü tetiklemiş olabileceğini ifade etti. Uzmanlar, özellikle Göreme ile Ortahisar beldelerini birbirine bağlayan ve yapımı sırasında çevrede tartışmalara yol açan 2.2 kilometrelik çift yönlü yolun inşaatı ile otopark alanının ağır araçlarla genişletilmesinin etkilerine dikkat çekti. Kitle turizminin bölgedeki baskısının da bu müdahalelerin bir parçası olduğunu vurguladılar.
Mimar Aslı Özbay, Kapadokya'daki kaya oluşumlarının milyonlarca yıldır doğal aşınma ve erozyona uğradığını kabul etmekle birlikte, yaşanan son çökmenin yalnızca doğal süreçlerle açıklanamayacağını belirtti. Özbay, “Özellikle iki müdahalenin bu çöküşü tetiklemiş olabileceğini düşünüyorum” diyerek, 2022 yılında açılan ve yaklaşık yedi ayda tamamlanan Ortahisar-Göreme yolunun etkilerine işaret etti. Ağır iş makineleriyle yapılan kazı, hafriyat taşıma ve sıkıştırma işlemlerinin yarattığı titreşimlerin, doğal çatlaklar barındıran tüf kütlelerinin duraylılığını etkilemiş olmasının kuvvetle muhtemel olduğunu söyledi.
Özbay, ikinci tetikleyici müdahalenin ise yolun Göreme tarafında sona erdiği noktada, çöken kaya kütlesinin hemen önündeki otopark alanının yine ağır araçlarla genişletilmesi olduğunu belirtti. Bu çalışmanın kaya kütlesinin dengesine olan etkisinin mutlaka araştırılması gerektiğini vurguladı. Özbay, son dönemdeki yağışların mevcut çatlaklar üzerinde tetikleyici bir rol oynamış olabileceğini ancak asıl meselenin, doğal süreçlerin insan eliyle ne ölçüde hızlandırıldığı olduğunu dile getirdi. Bu tür müdahalelerin, doğal koşullarda daha uzun süre ayakta kalabilecek yapıların erken çökmesine neden olabileceğini ifade etti.
Kapadokya Çevre Platformu sözcüsü ve belgeselci Mükremin Tokmak da bölgede geçmişte yapılan yol çalışmalarının ve kullanılan araçların alana zarar verecek yoğunlukta gerçekleştiğini belirtti. Tokmak, “Alanının hor kullanılmasını, insan sirkülasyonunu, araç yoğunluğuna bağlı olarak da çok ciddi bir yıpranma ve yorgunluk yaşadığını, o günlerde dile getiriyordum. Bugün de sonucunu görmüş olduk. Bu, tek başına yağmurla açıklanacak bir şey değil” dedi. Kapadokya'nın rant alanına dönüştüğünü söyleyen Tokmak, “Çirkin yapılaşmalar, ticarileştirmek için turist karşılama yerleri, gece müzeciliği gibi absürt uygulamalar... Tamamen rant” ifadelerini kullandı.
Özbay, Kapadokya'nın korunması için peribacalarının yanı sıra çevreleyen doğal topoğrafyanın, jeolojik dengenin ve bütüncül peyzajın da korunması gerektiğini vurguladı. Benzer kayıpların önüne geçmek için konunun bilimsel olarak araştırılması ve kitle turizmi anlayışının gözden geçirilmesi gerektiğini sözlerine ekledi.
